Vì sao Ajax không còn cạnh tranh ngôi vương châu Âu như thời Cruyff
Ajax không mất khả năng đào tạo cầu thủ giỏi. Cái mất đi là thời gian giữ họ. Thời Johan Cruyff, Ajax vô địch Cúp C1 ba năm liền (1971, 1972, 1973), rồi lứa của Louis van Gaal thắng thêm lần thứ tư năm 1995, vì một nhóm cầu thủ tự đào tạo được ở bên nhau đủ lâu để chín cùng nhau. Sau phán quyết Bosman cuối năm 1995 và khi tiền bản quyền truyền hình ở Anh, Tây Ban Nha tăng vọt, cầu thủ hay nhất của Ajax bị mua đi ngay lúc vừa nổi. Đội vẫn là thế lực lớn của bóng đá Hà Lan và thỉnh thoảng làm châu Âu giật mình như mùa 2018/19, nhưng không còn giữ nổi một đội hình đủ lâu để tranh chức vô địch Champions League.
Ajax từng đứng ở đâu trên bản đồ châu Âu
Ajax là một trong những CLB thành công nhất lịch sử cúp châu Âu, với bốn lần vô địch Cúp C1/Champions League. CLB được thành lập năm 1900 ở Amsterdam, nhưng tầm vóc châu Âu đến từ giai đoạn 1971 đến 1973, khi họ thắng Panathinaikos, Inter và Juventus trong ba trận chung kết liên tiếp. Ba lần vô địch liên tiếp giúp Ajax được giữ vĩnh viễn chiếc cúp gốc, một đặc quyền rất ít CLB có.
Lần thứ tư đến năm 1995, khi Ajax hạ AC Milan 1-0 ở chung kết nhờ bàn của Patrick Kluivert, khi đó mới 18 tuổi. Mùa sau họ lại vào chung kết và chỉ thua Juventus trên chấm luân lưu.
Ở trong nước, Ajax là đội có nhiều chức vô địch Hà Lan nhất, bỏ khá xa PSV và Feyenoord. Vì thế khi người ta nói Ajax «sa sút», họ thường đang so Ajax với chính Ajax của những năm 1970 và giữa thập niên 1990, chứ không phải so với các đội Hà Lan khác.
Điều gì làm nên thời hoàng kim của Ajax
Nền móng là một lối chơi và một lò đào tạo đi cùng nhau. Dưới thời HLV Rinus Michels cuối thập niên 1960, rồi được Cruyff đưa lên mức cao nhất trên sân, Ajax chơi thứ bóng đá mà sau này người ta gọi là bóng đá tổng lực: cầu thủ đổi vị trí cho nhau liên tục, hậu vệ dâng lên tấn công, cả đội ép cao để đoạt bóng gần khung thành đối phương. Một hậu vệ cánh có thể xuất hiện ở vị trí tiền đạo mà đội hình không vỡ, vì người khác lùi vào lấp chỗ.
Lối chơi đó cần cầu thủ được dạy cùng một ngôn ngữ từ nhỏ, và đó là việc của học viện, sau này đặt ở khu tập luyện De Toekomst (nghĩa là «tương lai»). Các đội trẻ đá cùng hệ thống với đội một, nên một cậu bé lên chơi cho đội một không phải học lại cách chơi.
Đội vô địch năm 1995 cho thấy mô hình ấy khi chạy trơn tru: Frank de Boer, Ronald de Boer, Edgar Davids, Clarence Seedorf, Kluivert đều đi lên từ hệ thống trẻ của Ajax, đá bên cạnh vài cựu binh như Frank Rijkaard và Danny Blind. Điều kiện ngầm của cả mô hình là cầu thủ ở lại vài mùa sau khi chín. Thiếu điều kiện đó, học viện vẫn ra người giỏi, nhưng đội một không bao giờ đủ thời gian thành một tập thể vô địch.
Ba thay đổi khiến Ajax tụt lại
Nguyên nhân chính nằm ngoài sân và ngoài tầm kiểm soát của Ajax, gồm ba thay đổi xảy ra gần như cùng lúc.
Thứ nhất là phán quyết Bosman của Toà án Công lý châu Âu tháng 12/1995. Từ đó cầu thủ hết hợp đồng trong Liên minh châu Âu được ra đi tự do, và giới hạn số cầu thủ châu Âu trong một đội bị bỏ. Đội hình 1995 tan nhanh: năm 1996 Davids sang AC Milan theo dạng tự do, một năm sau Kluivert cũng đi Milan theo cách ấy, còn hai anh em De Boer rời đi vài năm sau. Trước Bosman, Ajax giữ được quyền quyết định với cầu thủ hết hợp đồng; sau Bosman, cầu thủ cầm quyền đó.
Thứ hai là tiền. Premier League và La Liga bán bản quyền truyền hình với giá gấp nhiều lần Eredivisie, vì thị trường khán giả của họ lớn hơn hẳn. Kết quả là một đội giữa bảng ở Anh có thể trả lương cao hơn Ajax. Một cầu thủ 21 tuổi chơi hay ở Amsterdam nhận được lời mời với mức lương mà Ajax không thể đáp lại, dù CLB muốn giữ đến đâu.
Thứ ba là hệ quả của hai điều trên: mô hình đào tạo rồi bán trở thành cách sống của Ajax. Tiền bán cầu thủ là nguồn thu lớn giúp CLB cân đối sổ sách. Người hâm mộ hay trách Ajax «bán ngôi sao quá sớm», nhưng giữ một cầu thủ thêm một năm thường có nghĩa là để anh ta đi tự do khi hết hợp đồng, hoặc bán rẻ hơn sau một mùa sa sút.
Ajax cũng tự làm khó mình. Đội từng chi nhiều tiền cho những bản hợp đồng không hiệu quả, thay HLV và giám đốc thể thao liên tục ở vài giai đoạn. Những lỗi đó làm Ajax mất vị thế ngay trong Hà Lan, còn khoảng cách với các đội Anh, Tây Ban Nha thì vẫn sẽ tồn tại kể cả khi Ajax quản lý không một sai sót.
Mùa 2018/19, lần gần nhất Ajax làm cả châu Âu ngỡ ngàng
Mùa 2018/19 cho thấy Ajax vẫn có thể đánh bại những đội giàu nhất khi một lứa cầu thủ chín cùng lúc. Đội của HLV Erik ten Hag, với Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt, Donny van de Beek, Hakim Ziyech, Dušan Tadić, loại Real Madrid ở vòng 16 đội với chiến thắng 4-1 ngay tại Bernabéu, rồi loại Juventus của Cristiano Ronaldo ở tứ kết.
Ở bán kết, Ajax thắng Tottenham 1-0 ở lượt đi tại London, dẫn 2-0 sau hiệp một lượt về ở Amsterdam, rồi thua 2-3 vì cú hat-trick của Lucas Moura, bàn cuối ở phút bù giờ. Họ dừng lại vì luật bàn thắng sân khách.
Việc đội hình ấy không giữ được vị trí là chuyện của mùa hè ngay sau đó. Năm 2019, De Jong sang Barcelona, De Ligt sang Juventus. Một năm sau Van de Beek đi Manchester United, Ziyech đi Chelsea. Ajax thu về rất nhiều tiền, và đội bán kết biến mất trong khoảng hai kỳ chuyển nhượng. Vòng lặp «nổi lên, bị mua, làm lại» diễn ra đúng như sau năm 1995, chỉ nhanh hơn.
Ajax bây giờ ra sao
Mùa 2026/27, Ajax vẫn đá Eredivisie, dưới sự dẫn dắt của HLV người Tây Ban Nha Míchel Sánchez với sơ đồ quen thuộc 4-2-3-1. Sân nhà là Johan Cruijff Arena ở Amsterdam, sức chứa khoảng 55.865 chỗ, mang tên Cruyff từ năm 2018 (trước đó là Amsterdam ArenA). Đội hình hiện có 28 cầu thủ, trong đó 20 người nước ngoài, tổng giá trị khoảng 228,4 triệu euro.
Bên cạnh các cầu thủ trẻ như Jorthy Mokio hay Rayane Bounida là những người từng rời Ajax rồi quay về như Daley Blind, Davy Klaassen, Kasper Dolberg, và nhiều cầu thủ đã qua các giải lớn như Julian Brandt, Sofyan Amrabat, Yves Bissouma. Đó là hình ảnh một Ajax trộn lò đào tạo với kinh nghiệm mua về, khác hẳn đội gần như toàn cầu thủ nhà làm năm 1995.
Ajax cũng không còn mặc nhiên đứng đầu Hà Lan. PSV và Feyenoord chia nhau nhiều chức vô địch gần đây, và mùa 2023/24 Ajax từng rơi xuống cuối bảng Eredivisie sau những vòng đầu, chuyện chưa từng xảy ra trong lịch sử CLB. Thứ hạng của Ajax thay đổi theo từng vòng, nên muốn biết đội đang đứng ở đâu, bạn nên xem bảng xếp hạng Eredivisie trực tiếp thay vì dựa vào con số trong một bài viết. Lịch thi đấu, kết quả và danh sách chấn thương của Ajax cũng được cập nhật trên các tab của trang đội.
Ajax có thể trở lại đỉnh châu Âu không
Vô địch Champions League là rất khó với Ajax, vì nguyên nhân cấu trúc không đổi: Eredivisie vẫn ít tiền hơn nhiều so với các giải lớn, và cầu thủ giỏi nhất vẫn sẽ được mua đi. Điều có thể xảy ra là những mùa như 2018/19, khi một lứa trẻ chín cùng lúc và đội đi rất sâu trước khi bị tách ra.
Thước đo thực tế hơn cho Ajax ngày nay là vô địch Hà Lan, đi sâu ở các cúp châu Âu và tiếp tục bán cầu thủ với giá tốt để có tiền làm lại.
Hỏi nhanh về Ajax
Sau chuyện Bosman và mùa 2018/19, người ta thường hỏi tiếp về kình địch của Ajax, về học viện, về cái tên Ajax ở Nam Phi và về chỗ xem lịch đá theo giờ Việt Nam.
Kình địch lớn nhất của Ajax là ai?
Feyenoord. Trận đấu giữa hai đội được gọi là De Klassieker, đối đầu giữa Amsterdam và Rotterdam, và là trận căng nhất của bóng đá Hà Lan. PSV là đối thủ trực tiếp về chức vô địch, nhưng không mang sắc thái thù địch như Feyenoord.
Học viện Ajax còn sản sinh tài năng không?
Còn. Lứa 2018/19 gần như đi lên từ học viện, và đội một hiện vẫn có cầu thủ trẻ tuổi teen được đôn lên. Khác biệt là họ thường chỉ ở lại một hai mùa đỉnh cao trước khi được bán.
Ajax và Ajax Cape Town có liên quan gì không?
Ajax Cape Town ở Nam Phi từng là đội vệ tinh do Ajax sở hữu phần lớn cổ phần, dùng cùng tên và biểu tượng. Năm 2020 Ajax bán lại phần của mình và đội này đổi tên thành Cape Town Spurs, nên nó không liên quan tới thành tích của Ajax Amsterdam.
Theo dõi lịch thi đấu của Ajax theo giờ Việt Nam ở đâu?
Trang đội Ajax trên KQBD AZ có lịch thi đấu, kết quả, đội hình và chấn thương theo giờ Việt Nam, gồm cả các trận Eredivisie lẫn cúp châu Âu.
